| Huis ten
Dijke en de kerk van Pieterburen |
 |
Pieterburen-
Huis ten Dijke in Pieterburen, ook wel Dijksterhuis
genoemd, was een belangrijke Groninger borg. Vermoedelijk
dateerden de oudste gedeelten uit de 14e eeuw. In 1706
kreeg Willem Alberda het Huis ten Dijke. De borg bleef
lange tijd in bezit van deze familie. De Alberda's verwierven
veel invloed in dit gebied. Bijna twee eeuwen later
overleed de laatste eigenaar, Gerhard Alberda van Menkema.
De borg werd in 1903 gesloopt. Alleen de borgstee en
de binnengracht bleven gespaard. De Alberda's zetten
een groot stempel op het interieur van de kerk van Pieterburen.
In Pieterburen staat sinds de eerste helft van de 15e
eeuw een gotische kerk. Toch stammen niet alle bouwdelen
uit dezelfde periode. Het oudst zijn het lage schip
met het daarop aansluitende hoge koor. De noordarm die
haaks op het schip staat, dateert vermoedelijk uit het
vroege begin van de 17e eeuw. Nog jonger weer is de
robuuste toren die in 1805 door Mattaeus Walles werd
ontworpen in opdracht van Goosen Geurt Alberda van Dijksterhuis.
Goosen Geurt woonde op de borg Dijksterhuis en nam zijn
taak als collator (collator = iemand die een predikantsplaats
heeft te begeven) serieus. Hij was eveneens collator
van de kerken in Saaxumhuizen en Eenrum en ook daar
zette hij een groot stempel op de inrichting. Mattaeus
en Anthonie Walles, vader en zoon, profiteerden daarvan,
want zij ontvingen telkens opdrachten van Goosen Geurt
om het meubilair met snijwerk te verrijken.
Tot welke resultaten dat leidde, is hier in de kerk
goed te zien. Ronduit indrukwekkend bijvoorbeeld is
de snijwerkvulling van de grote boog die het koor van
het schip scheidt. Dit is werk van Anthonie Walles die
daarmee al zijn talenten als beeldsnijder demonstreerde.
De boog van fijn gesneden guirlandes heeft bovenin een
medaillon dat aan de ene zijde Abrahams offer toont
en aan de andere zijde Christus bij de put met de Samaritaanse
vrouw.
Ouder is de prachtig bewerkte herenbank voor de Alberda's
in het koor. Deze dateert uit het begin van de 17e eeuw.
Op de voorzijde is een voorstelling van Hercules weergegeven.
De makers zijn het bekende duo Allert Meijer en Jan
de Rijk.
Zij leverden ook het snijwerk voor het orgel dat in
1698 door Arp Schnitger werd gebouwd, maar dat sinds
1901 in de kerk van Mensingeweer staat. Een nieuw orgel
van de firma F. Leichel en Zoon kwam ervoor in de plaats.
De rijk gesneden galerij en het loze rugpositief van
het oude orgel bleven in Pieterburen achter.
De kansel, waarop het wapen van Dijksterhuis te zien
is, stamt uit het laatste kwart van de 18e eeuw. Op
de hoeken van de kuip zijn vrijstaande, allegorische
beelden geplaatst. De panelen van de kuip zijn gesierd
met de lijdenssymbolen van Christus, het bouwbedrijf,
de scheepsbouw en de tempeldienst. Het klankbord is
ouder en bevat nog snijwerk van Jan de Rijk.
In het koor hangen verscheidene rouwborden, waarvan
het oudste uit 1613 dateert. Twee rouwborden herinneren
aan een en dezelfde man: Goosen Geurt Alberda van Dijksterhuis
die in 1830 stierf. Het ene bord was bestemd voor de
kerk, het andere, soberder uitgevoerd, was bedoeld voor
het sterfhuis, de borg Dijksterhuis.
Bij de kerk - sinds 1981 eigendom van de Stichting Oude
Groninger Kerken - stond een weem ofwel pastorieboerderij
die in 1961 werd afgebroken. De tuin ervan, Domies
Toen genoemd, veranderde geleidelijk in een natuurtuin
op ecologische basis. Het theehuis in Domies Toen is
in de vroeg 18e-eeuwse staat hersteld.
Voor meer informatie:
Stichting Oude Groninger Kerken
Westersingel 43
9718 CD Groningen
Tel.: 050 312 35 69
Meer over Pieterburen... |
| |
|
|
|
|
| De
oude pastorietuin Domies Toen, met op de achtergrond
de kerk. |
|
|
